Normalnie ciałko żółte tworzy się w jajniku niemal co miesiąc i jest wynikiem owulacji. Główną funkcją ciałka żółtego jest produkcja progesteronu. Hormon ten odgrywa kluczową rolę w transformacji tkanki gruczołowej jamy macicy, niezbędnej do implantacji zapłodnionego jaja. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte zanika, poziom hormonów ulega zmianie i rozpoczyna się miesiączka. W przypadku zajścia w ciążę ciałko żółte kontynuuje produkcję niezbędnych hormonów, aż do uformowania się łożyska.
Czym jest ciałko żółte u kobiet?
Ciałko żółte (torbiel pęcherzykowa lewego/prawego jajnika) to tymczasowy gruczoł dokrewny, który tworzy się w miejscu pęcherzyka po owulacji. Jego obecność jest możliwa tylko u kobiet w wieku rozrodczym. Pęcherzyki dojrzewają w jajnikach prawie co miesiąc, a jeden z nich staje się dominujący. Jego wielkość w momencie owulacji może osiągnąć 2,5 cm. Po pęknięciu pęcherzyka i uwolnieniu komórki jajowej niewielka ilość krwi wycieka do jamy pęcherzyka, tworząc skrzep. Pęcherzyk wypełnia się zluteinizowanymi komórkami, co prowadzi do powstania ciałka żółtego. Luteina zawarta w zluteinizowanych komórkach nadaje ciałku żółty kolor. W miarę rozwoju gruczoł powiększa się i zaczyna wydzielać hormony niezbędne do implantacji zapłodnionego jaja w ciągu 10-12 dni. Jeśli zapłodnienie nie nastąpi, ciałko żółte stopniowo rozpuszcza się, tworząc „bliznę” (ciałko białe). Rozpoczyna się miesiączka.
Ciałko żółte według dni i faz cyklu
Powstawanie gruczołu przejściowego następuje w fazie lutealnej, pod wpływem hormonu luteinizującego, którego szczytowe stężenie wywołuje owulację, a następnie wzrost komórek tekaluteinowych ciałka żółtego, które syntetyzują progesteron. Hormon ten pełni następujące funkcje:
- wysyłanie sygnału do przysadki mózgowej w celu zmniejszenia syntezy FSH i LH, co zapobiega wzrostowi dodatkowych pęcherzyków;
- przygotowanie endometrium i błony śluzowej jamy macicy do implantacji zarodka;
- przygotowanie gruczołów mlekowych do laktacji.
Ciałko żółte formuje się około 15-17 dnia cyklu miesiączkowego. Jego średnica wynosi 15-20 mm. W badaniu USG widoczne jest jako nieregularny wtręt o nieregularnych krawędziach i wyraźnym przepływie krwi. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, poziom progesteronu spada, powodując skurcz naczyń macicznych, co prowadzi do złuszczania się endometrium i wystąpienia miesiączki.
Wpływ gruczołu na poczęcie
Ciałko żółte w jajniku zapewnia prawidłową implantację zapłodnionego jaja i jego późniejszy rozwój. W czasie ciąży gruczoł może pozostawać aktywny nawet przez 12-13 tygodni. Natychmiast po implantacji rozpoczyna się produkcja gonadotropiny kosmówkowej (hCG), która kontroluje produkcję progesteronu przez ciałko żółte przez cały pierwszy trymestr ciąży.
Możliwa patologia
Patologia powstawania ciałka żółtego może być przyczyną zespołu bólowego, nieregularnych miesiączek oraz patologii we wczesnej ciąży:
- Torbiele ciałka żółtego mogą powodować bóle w podbrzuszu, nieregularne miesiączki, a także pękać i skręcać się, co może wymagać leczenia operacyjnego.
- Niewydolność fazy lutealnej — czyli niedobór produkcji progesteronu przez ciałko żółte — może powodować brak zajścia w ciążę, poronienie samoistne we wczesnych stadiach i krwawienie w pierwszym trymestrze.
Diagnoza i leczenie
Głównymi metodami diagnostycznymi patologii ciałka żółtego są ultrasonografia miednicy mniejszej (przezpochwowa) oraz laboratoryjna ocena poziomu hormonów. Ginekolog na podstawie wyników badania zdecyduje o potrzebie leczenia. W przypadku niewydolności gruczołu, może zostać zalecona hormonalna terapia zastępcza (progesteron). W przypadku dużych i skomplikowanych torbieli stosuje się leczenie chirurgiczne.
